Anahtar Parti Kırşehir İl Başkanı Cemal Kaya, Türkiye’de sosyal güvenlik sisteminin hem mali sürdürülebilirlik hem de kapsayıcılık açısından ciddi bir kırılma yaşadığını açıkladı. Kaya, sosyal güvenliğin yaşlılık, hastalık, iş kazası, malullük, işsizlik, ölüm ve analık gibi risklere karşı yurttaşı korumak amacıyla var olduğunu hatırlattı.
Evde bakım emeği veren milyonlarca kişinin sistem dışında kaldığını belirten Kaya, bu durumun kabul edilemez olduğunu ifade etti.
Türkiye’de emeklilik sisteminin prim esaslı “PAYG” modeliyle işlediğini kaydeden Kaya, mevcut yapıda çalışanların ödediği primlerle emeklilerin maaşlarının karşılandığını aktardı. Bu modelde dünya genelinde kabul gören dengenin dört çalışanın bir emekliyi finanse etmesi şeklinde olduğunu dile getirdi.
AKTİF/PASİF DENGESİ GERİLEDİ
Kaya, Türkiye’de söz konusu dengenin tersine döndüğünü belirterek aktif/pasif oranındaki gerilemeye dikkat çekti. 2002 yılında 12,2 milyon çalışanın 5,9 milyon emekliyi finanse ettiğini, 2025 itibarıyla ise 26,5 milyon çalışanın 16,9 milyon emekliye kaynak sağladığını açıkladı.
Aktif/pasif oranının 2,1’den 1,6’ya düştüğünü bildiren Kaya, sistem üzerindeki yükün giderek arttığını söyledi. İnsanca emeklilik için dile getirilen 4/1 dengesinin mevcut tabloda bulunmadığını aktaran Kaya, son yıllarda yapılan düzenlemelerin sistemi daha da zorladığını kaydetti.
EVDE BAKIM EMEĞİ SİSTEME DAHİL DEĞİL
Türkiye’de evde engelli bakımını üstlenen ve bu nedenle çalışma hayatına katılamayan kişiler için otomatik bir emeklilik hakkı bulunmadığını açıklayan Kaya, isteğe bağlı sigorta kapsamında 4B üzerinden prim ödenmesi halinde emeklilik hakkı elde edilebildiğini hatırlattı.
Gelir elde edemeyen ve 7 gün 24 saat bakım yükü taşıyan vatandaşların prim ödemesinin çoğu zaman mümkün olmadığını dile getirdi. Evde bakım emeğinin görünür hale gelmesi ve sosyal güvenceye kavuşması gerektiğini vurgulayan Kaya, dünyadaki uygulamalara da değindi.
ALMANYA MODELİ ÖRNEK GÖSTERİLDİ
Almanya’da belirli bakım derecesi şartını sağlayan kişilerin evde ücretsiz bakım yapmaları halinde emeklilik primlerinin bakım sigortası tarafından ödendiğini belirten Kaya, bu sürenin emeklilik hesabına dahil edildiğini aktardı. Türkiye’de de bakım süresinin sosyal güvenlik hakkına dönüşmesi gerektiğini söyledi.
MECLİS GÜNDEMİNDE YASA TEKLİFİ
2026 yılına girilirken Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde ev kadınları ve evde bakım emeği verenlerin SGK kapsamına alınmasına ilişkin bir kanun teklifinin gündemde olduğunu belirten Kaya, teklifin henüz yasalaşmadığını kaydetti.
5510 sayılı Kanun’un bakıma muhtaç engelli çocuğu olan kadın sigortalılara prim günü ve yaş avantajı sağladığını; ancak bu düzenlemenin yalnızca sigortalı çalışanları kapsadığını, evde bakım emeği veren sigortasız kesimin kapsam dışında kaldığını açıkladı.
POLİTİKA ÖNERİLERİ
Anahtar Parti iktidarında, partilerinin benimsediği “FIRSATTA EŞİTLİK, BÖLÜŞÜMDE ADALET” ilkesi gereğince sosyal güvenlik sisteminin işlevsel hale getirilmesi için şu adımların atılacaktır:
1. Kayıt dışılıkla etkin mücadele: Yoğun işyeri denetimleriyle sigortasız çalışmanın önüne geçilecek; kayıt dışı istihdam kayıt altına alınacaktır.
2. PAYG sisteminde sürdürülebilirlik: İstihdamı artırıcı politikalarla aktif/pasif denge güçlendirilecek; sistemi bozan popülist düzenlemeler yerine gerçekçi bir rehabilitasyon programı uygulanacaktır.
3. “Gümüş Ekonomi” yaklaşımının sisteme entegrasyonu: Evde bakım, rehabilitasyon, uzun dönemli bakım sigortası, yaşlı dostu konut ve bakım ekonomisi alanları sosyal güvenlik ekosisteminin parçası haline getirilecektir.
4. “Evde Bakım Hizmeti Sigortası” kurulması: SGK bünyesinde özel bir kategori oluşturularak evde bakım emeği yasal güvenceye kavuşturulacaktır.
5. “Evde Bakım Borçlanması” uygulaması: Askerlik/doğum/ücretsiz izin borçlanmalarına benzer şekilde bakım süresi borçlanılabilir hale getirilecektir.
6. Bireysel emeklilik kapsamının genişletilmesi: Vatandaşın kayıt dışı yollara yönelmesini önleyecek kapsayıcı tamamlayıcı mekanizmalar geliştirilecektir.
7. Hak ve yükümlülüklerde adalet: Yaş ve süre eşitliği ilkesi esas alınarak prim bedeliyle uyumlu, adalet duygusunu güçlendiren emekli aylığı yapısına geçilecektir.
Kırşehir’de yapılan açıklamada sosyal güvenlik sistemindeki mevcut tablo rakamlarla ortaya konuldu; evde bakım emeğinin sosyal güvence kapsamına alınması gerekliliği net şekilde vurgulandı.